Zaman Baheula, Ngagebrag Orok…

Ari geus aki-aki mah osok hayaaang bae ngadongeng teh, ngadongeng naon? Ah, rupa-rupa bae pangalaman zaman baheula, zaman keur budak. Naon sababna osok hayang bae ngadongeng atawa cacarita kanu ngarora? Sabab na mah cenah ari Si Aki geus ngalaman mangsa katukang, ari nu ngarora mah kapan acan. Kaduana sugan bae jadi picontoeun pikeun anu ngarora, komo mun ngamotivasi anu positif keur ngambah ieu kahirupan. Katiluna ngadongeng teh ngarah teu leungit rupa-rupa carita atawa pangalaman teh. Naha openan teuing atuh keun wae laleungiteun oge! Jiiih apan ngarah jaga mun aya nu hayang nyaho teu leungiteun teuing raratan, pan idealna mah engkena bisa jadi carita anu disambung sarungsum.

Ari nu ngaran zaman baheula wates waktuna teh ti iraha nya? 10, 20, 30, saratus taun, atawa sarebu taun kaliwat? Ah, atuh nu arek didongengkeun teh anu kuring (aki-aki tea) inget jeung ngalaman bae, saupamana ti mimiti taun 50-an, kuring gubrag ka dunya ceuk beja mah taun 1946. Sok sanajan boga tanggal kalahiran, eta mah meunang ngira-ngira bae, da geuning zaman harita di pilemburan mah tara aya nu haat nyatet tanggal lahir anakna, kilang bara atuh nyieun akte kelahiran mah. Sok sanajan eta tanggal teh meunang ngira-ngira tapi … nurustunjung (punten!) na teh ku barudak jeung ku incu make jeung diulang tahun keun deuih…

Anu rek dicaritakeun teh tempatna di wewengkon Ciamis Kaler atawa Ciamis Utara meureun mun teu salah mah zaman ayeuna wewengkon sapanjang jalan anu ngajembat ti Ciamis kota nepi ka Kabupaten Kuningan, Kacamatan anu kaliwat teh kacamatan Baregbeg, Cipaku, Kawali, Panjalu, nepika Panawangan.

Naon sababna kuring nulis dina basa Sunda kapan biasana mah dina bahasa Indonesia? Utamana mah nyaritakeun zaman harita, di tempat eta anu eta tempat teh tug nepi ka kiwari keur komunikasi teh ngagunakeun basa Sunda, asa kamalayon mun nulis henteu dina basa indung teh. Atuh leuwihna ti eta, asa loba kekecapan ti mimiti judul carita euweuh babandinganana dina bahasa Indonesia, atawa eta mah ketang kaasup katuna kuring dina cumarita atawa tutulisan.

Aduh, ieu teh bet loba pisan sanduk-sanduk papalaku, panjang teuing bubukana, ari kana eusi nu rek dicaritakeun mah teu kaur prak atawa teu kaur pok. Lain, lain dongeng dongengek nedunan kahayang budak anu menta pangdongengkeun “Zaman baheula aya hiji raja kabeukina gedang atah, komo nu asak mah… “. (Nyutat tina buku “Sura-Seuri Sunda meunang H.D. Bastaman).

Tah, zaman harita ari anu ngajuru (aduh ieu teh asa teu pantes keur manusa mah, da ngajuru mah keur embe, munding, atawa sapi). tara ieuh ditulungan ku bidan atawa jajauheun ku dokter umum atawa geuning beh kota jeung nu boga pakeunna mah make jeung dokter spesialis kandungan sagala. Zaman harita mah cukup ku paraji atawa di lembur kuring mah disebutna “Ma beurang” atawa “Indung beurang”. Teuing kuring teu ngabandungan atawa kumaha tara aya paribasa orok memeh dilahirkeun “letak sungsang” atawa jalan ngalahirkeun kahalangan ku bali, asa can ngadenge anu disesar sagala. Kabeh ngalahirkeun normal, da memang normal lain, ngajuru mah lain panyakit, tapi pikabungaheun, pagawean pang mulyana anu teu bisa dipigawe ku kaum bapa.

Ari budak lahir ceuk ingetan kuring asa tara diazanan dina ceuli katuhu, tuluy dikomatan dina ceuli orok beulah kenca siga zaman beh dieu. Nu kawenehan teh ku paraji atawa Ma Beurang tea “digebrag”. Prak-prakanana basajan bae nyaeta orok keur sare atawa keur beunta oge meunang meureun digolerkeun dina dipan. Tuluy si Paraji teh nyekel batu ukuran leuwih gede batan peureup kolot, Eta batu teh digebragkeun atawa diteunggeulkeun ka… gigireun orok kencaeun atawa katuhueun. Unggal gebrag eta batu kana palupuh atawa dipan tea pok Si Ma Beurang teh ngucapkeun: “Ulah sadenge-dengena lamun lain dengeeunana!” Brag ngagebrag: “Ulah sadeuleu-deuleuna lamun lain deuleueunana!” Brag ngagebrag deui: “Ulah sakecap-kecapna lamun lain kecapkeuneunana!”

Teu siga zaman ayeuna poe ieu ngajuru, isukna biang bayi geus bisa leumpang. Baheula mah tas ngalahirkeun teh tuluy ngagoler bae, bari ditunjangeunana digoleran batu gede ngarah ngeunah nu nyanghunjar bari ngajejek batu.

Ma Beurang bulak balik ka nu tas ngajuru, sakalian ngamandian jabang bayi bari jeung ngurus indungna. Can opat puluh poe mah Indung Beurang tara kendat ngalongokan kanu tas ngajuru, sanajan indung orok geus jagjag oge. Ongkoh sakalian ngagebah bapana si orok bisi ngaragamang memeh 40 poe.

Cag!

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s